PIPPI TỊNH THỦY

Hiện tôi có sáu hòm sách. Bốn hòm để ở nhà: trong hốc tường, cửa sổ ngăn, chân giường và giá dép. Hai hòm để ở cơ quan: dưới gầm bàn. Mỗi hòm đựng được 60-70 cuốn sách, vị chi xấp xỉ 400 cuốn. Ba phần tư số đó là tự bỏ tiền mua, một phần tư còn lại là bòn rút, trấn lột và được tặng. Những năm tuổi mười tôi có rất nhiều sách, hồi ấy nhà rộng, sách xếp tủ đường hoàng. Sang tuổi hăm thì phá sản, tay trắng ra đường, cơm còn không có ăn nên cầm cố xong đài bán dẫn, xe đạp thì cầm đến sách, và không bao giờ chuộc được nữa. Sáu hòm sách hiện tại được gây dựng từ năm 2003 đến nay, đa phần là tiểu thuyết, một số rất ít là tùy bút tản văn biên khảo và tu thân. Khoảng cuối những năm 1980, đọc Những người đến muộn của Triệu Huấn, tới đoạn kể về một cô kỹ nữ hết thời có câu đại loại là nàng chán đủ mọi thứ, chán cả thú đọc sách mà nàng những tưởng sẽ mê thích trọn đời, tôi rất ngạc nhiên, ai mà có thể chán đọc sách được chứ! Thuở bé cứ cái gì in chữ là tôi cắm mặt vào, cơm có thể chậm ăn, bài có thể chậm học, nhưng sách báo là phải đọc ngay, mà đọc ngốn ngấu, đọc như nuốt từng lời. Song từ khi đi làm, tôi đối với sách nhạt nhẽo khá nhiều, bây giờ muốn đọc một quyển, thường xuyên phải chuẩn bị tâm lý như ra trận, đầu óc cũng không tập trung được nữa, mắt đọc mà óc cứ lan man. Vì duyên cớ đó mà hơn 400 cuốn sách kia, tôi chưa giở được đến một phần sáu. Trong bảy năm nay, cuốn duy nhất khiến tôi hai ngày liền không lên mạng để vùi đầu đọc cho xong, là Biên niên ký Chim vặn dây cót. Sau đấy có đọc thêm vài danh phẩm của cùng ông nhà văn, nhưng không còn lần nào tác động mãnh liệt như thế nữa, cho mãi đến hôm qua. Hôm qua ngồi nặn óc mấy tiếng liền không viết nổi hai trăm chữ giới thiệu đặng in lên bìa một cuốn sách trẻ con, tôi bèn thò tay xuống gầm bàn rút ngẫu một quyển đọc cho đổi gió. Tình cờ quyển này cũng là sách trẻ con, tên là PIPPI TẤT DÀI.

Pippi Tất dài là một cô bé dị thường: Lạc quan dị thường, không buồn vì chia li hay mất mát. Phóng khoáng dị thường, tiêu tiền không tiếc tay. Tỉnh táo dị thường, không để một ai lừa mình hết. Hào hiệp dị thường, sẵn sàng bảo vệ kẻ sa cơ. Ấn tượng đầu tiên về cô nhóc này là kiểu đối đáp vượt mọi khuôn khổ của nó. Ví dụ một đoạn ngắn:

—–

Pippi, Thomas và Annika ngồi trước biệt thự Bát nháo. Pippi ngồi trên một trụ cổng, Annika trên trụ bên kia, còn Thomas trên cánh cổng vườn. Đó là một ngày cuối tháng Tám ấm áp và đẹp trời. Cây lê ngay sau hàng rào trĩu cành xuống, khiến lũ trẻ dễ dàng vặt được những trái lê tháng Tám nhỏ nhắn, vàng ươm. Chúng vừa ăn ngấu nghiến vừa nhổ hột xuống đường. Biệt thự Bát nháo nằm đúng bên rìa thị trấn, bên cạnh cánh đồng và là nơi con đường dẫn thẳng ra đại lộ. Dân thị trấn thích đi dạo ở nơi này, vì đây là vùng ngoại vi đẹp nhất của thị trấn. Đúng lúc chúng đang ngồi ăn lê thì có một cô bé từ thị trấn đi ra.

Thấy lũ trẻ, cô bé dừng chân, hỏi: “Các cậu có thấy bố tớ đi qua đây không?”

“Ờ ờ,” Pippi nói, “bố cậu trông thế nào? Mắt xanh phải không?”

“Đúng rồi,” cô bé nói.

“Người tầm thước, không cao quá mà cũng không lùn quá?”

“Đúng rồi,” cô bé lại nói.

“Mũ đen, giày đen?”

“Phải, hoàn toàn đúng,” cô bé hăm hở công nhận.

“Không, thế thì chúng tớ không trông thấy,” Pippi cả quyết.

Cô bé lộ vẻ thất vọng, im lặng bỏ đi.

“Gượm đã,” Pippi gào với theo, “Bố cậu có hói đầu không?”

“Không, tất nhiên là không,” Cô bé giận dữ đáp lại.

“Thế thì ông ấy may đấy,” Pippi vừa nói vừa nhổ hạt lê. Cô bé hối hả đi tiếp, nhưng Pippi đã gọi lại: “Ông ấy có đôi tai to khác thường rủ xuống tận vai đúng không?”

“Không!” Cô bé nói và kinh ngạc quay người lại, “Chẳng lẽ cậu muốn khẳng định cậu đã từng thấy một người đàn ông đi qua với đôi tai to đến thế?”

“Tớ chưa bao giờ trông thấy ai đi bằng tai cả. Tất cả những người tớ biết đều đi bằng chân.”

“Ôi cậu mới ngốc làm sao! Tớ muốn hỏi, có thật là cậu đã từng thấy một người đàn ông có đôi tai to thế không?”

“Không,” Pippi nói, “làm gì có người nào tai to đến thế. Nếu vậy thì buồn cười chết. Trông sẽ ra làm sao? Người ta không thể có đôi tai vĩ đại đến thế được. Ít nhất thì cũng không thể có trên đất nước này.” Sau một quãng ngưng đầy suy nghĩ, nó tiếp. “Bên Trung Quốc thì lại khác. Một lần tớ trông thấy ở Thượng Hải có một người Trung Quốc. Tai ông ta to tới mức ông ta có thể dùng chúng làm dù che. Hễ trời đổ mưa, ông ta bèn núp dưới đôi tai và không ở đâu có thể ấm áp và khô ráo hơn thế. Nếu thời tiết đặc biệt xấu, ông ta mời bạn bè, người quen đến trú dưới tai ông ta. Họ ngồi đó và hát những bài hát buồn rười rượi, trong khi ngoài trời vẫn mưa. Nhờ đôi tai mà ông ta được mọi người rất quý. Tên ông ta là Hải Thượng. Giá các cậu chỉ cần được thấy sáng sáng Hải Thượng chạy đi làm. Bao giờ cũng sát giờ làm việc ông ta mới tất tả chạy đến, vì ông ta khoái ngủ muộn lắm, và các cậu không thể tưởng tượng được cái cảnh cực kỳ ngộ nghĩnh khi ông ta chạy đến với đôi tai như hai cánh buồm màu vàng to tướng, bay phần phật đằng sau.”

Cô bé đứng lại há hốc mồm nghe Pippi. Thomas và Annika không thể ăn tiếp được nữa, chúng còn mải hóng chuyện.

“Ông ta có nhiều con đến mức ông ta không đếm xuể, đứa bé nhất tên là Peter,” Pippi nói.

“Ừ, nhưng một đứa trẻ con Trung Quốc không thể tên là Peter được.” Thomas phản đối.

“Thì vợ ông ta cũng bảo ông ta thế ! Một đứa trẻ con Trung Quốc không thể tên là Peter được, bà ta nói. Nhưng Hải Thượng ngoan cố kinh khủng, ông ta một mực hoặc đứa trẻ phải tên là Peter, hoặc không tên gì cả. Nói rồi ông ta chui vào một góc, kéo tai bịt kín đầu, chẳng thèm trò chuyện với ai. Cố nhiên bà vợ tội nghiệp đành phải nghe theo, và thế là đứa trẻ được đặt cho cái tên Peter.”

“Ra thế,” Annika bảo.

“Ra thế,” Thomas cũng nói.

“Đó là đứa trẻ khó bảo nhất khắp vùng Thượng Hải.” Pippi tiếp. ” Nó kén ăn đến nỗi bà mẹ phát khổ phát sở. Các cậu biết ở bên Trung Quốc người ta vẫn ăn tổ chim yến chứ gì? Vậy là bà mẹ cứ ngồi với một đĩa đầy phè tổ chim yến và cố bón cho nó ăn. Nào, Peter bé bỏng, bà nựng, bây giờ chúng mình ăn một tổ chim yến vì bố nhé. Thế nhưng Peter vẫn mím môi lắc đầu quầy quậy. Cuối cùng Hải Thượng tức quá bèn tuyên bố rằng Peter sẽ không được ăn bất kì món gì khác nếu như nó chưa chịu ăn một tổ chim yến vì bố nó. Mà Hải Thượng đã nói gì thì đố mà lay chuyển. Suốt từ tháng Năm đến tháng Mười, cái tổ yến ấy cứ hết được bưng ra khỏi bếp lại bưng vào. Ngày Mười bốn tháng Bảy, bà mẹ xin phép được cho Peter vài viên thịt, nhưng Hải Thượng bảo không.”

“Ngu ngốc đến thế là cùng,” cô bé đứng ngoài phố nói.

“Ừ, Hải Thượng cũng nói thế,” Pippi tiếp, “ngu ngốc, ông ta bảo, rõ ràng là thằng bé có thể ăn tổ chim yến, chỉ cần nó bỏ cái thói ương bướng đi. Nhưng Peter vẫn ngậm chặt mồm suốt thời gian từ tháng Năm cho đến tháng Mười.”

“Ừ, nhưng thế thì nó sống thế nào được?” Thomas ngạc nhiên hỏi.

“Nó không sống được,” Pippi nói. “Nó chết. Chỉ vì ương ngạnh. Nó chết vào ngày Mười tám tháng Mười. Ngày Mười chín thì chôn. Sang ngày hai mươi, một con chim yến bay qua cửa sổ vào nhà, đẻ một quả trứng vào một cái tổ đặt trên bàn. Như vậy cái tổ dẫu sao vẫn có ích. Không có điều gì đáng tiếc xảy ra.” Pippi phấn khởi nói. Đoạn nó đưa mắt ngờ vực nhìn cô bé đang đứng đó với vẻ vô cùng bối rối.

“Trông cậu lạ quá.” Pippi bảo. “Có chuyện gì vậy? Cậu nghĩ rằng tớ ngồi đây nói dối chứ gì? Hả? Thế thì cứ việc nói ra,” Pippi nói giọng đe doạ và xắn tay áo lên.

“Không, làm gì có chuyện ấy,” cô bé hoảng sợ nói “Tớ không muốn nói thẳng là cậu nói dối nhưng…”

“Không à.” Pippi đáp. “Nhưng đích thị là tớ nói dối đấy. Tớ nói dối tới mức đen cả lưỡi lại, cậu không nhận thấy à? Chẳng lẽ cậu thật sự tin một đứa trẻ có thể sống mà không ăn uống từ tháng Năm cho đến tháng Mười? Tất nhiên tớ biết trẻ con có thể nhịn đói ba, bốn tháng mà không làm sao, nhưng từ tháng Năm đến tháng Mười thì không thể nghe được. Cậu phải hiểu chuyện đó là chuyện bịa chứ. Cậu không được để cho thiên hạ muốn phét lác thế nào với cậu thì phét lác.”

Thế là cô bé con cắm cổ chạy, không ngoái đầu lại nữa.

“Thiên hạ mới cả tin làm sao !” Pippi bảo Thomas và Annika. “Từ tháng Năm cho đến tháng Mười, ngốc ơi là ngốc!” Đoạn nó gọi với theo cô bé con: “Không, chúng tớ không trông thấy bố cậu! Cả ngày chúng tớ chẳng thấy cái đầu hói nào cả! Nhưng hôm qua thì có tới mười bảy ông qua đây, lại khoác tay nhau hẳn hoi.”

-

Còn quá nhiều đoạn hay nhưng không thể chép ra đây được, chép hết có mà gãy tay. Nhiều lần phải đi công tác tỉnh lẻ, cán bộ địa phương thấy tôi làm việc vất vả quá, hay hỏi tôi học gì ra mà khổ thế. Tôi thường nói em học lớp 9 xong nhà nghèo không theo được, đành đi Hải Phòng buôn lợn con và đậu tương, mấy năm nay gắng học từ xa được cái bằng trung cấp kinh tế, nên mới được cộng tác với các anh thay vì đậu tương và lợn. Bịa quen mồm, tự nhiên gặp Pippi khác nào gặp cạ. Song con nhỏ Pippi này, đừng nhìn nó nói những câu quái gở, làm những trò lập dị nên tưởng nó ngây thơ mà lầm. Trên đời chắc chắn không bao giờ có con nhỏ nào 9 tuổi mà chu đáo và già dặn như nó. Chu đáo từ miếng ăn nước uống đến quà tặng cho bạn bè. Nó giấu nước chanh, sô cô la trong cây sồi rồi bảo bạn bè rằng cây này mọc sô cô la và nước chanh. Nó mang vàng phân phát cho trẻ con trong thị trấn để mua kẹo và đồ chơi. Nó chưa để một buổi picnic nào diễn ra mà không đủ món ăn ngon và trò giải trí bổ ích. Chu đáo đến nỗi sống bên nó, người ta sẽ tưởng trên đời chỉ có hai thứ : NIỀM VUI và PIPPI.

Vậy mừ đôi khi Pippi thở ra những câu triết lý đến rùng cả mình. Chẳng hạn : Annika vô cùng khổ sở với ý nghĩ giờ đây Pippi sẽ phải một mình đi vào Biệt thự Bát nháo. “Pippi thân mến ơi, cậu không thể ngủ tạm đêm đầu tiên ở nhà chúng tớ sao?” Cô bé hỏi. “Ô không,” Pippi đáp và nhảy xuống lớp tuyết dày ngay trước bờ rào vườn. “Bây giờ tớ còn phải lo dọn dẹp một chút trong Biệt thự Bát nháo.” Nó tiếp tục lội trong lớp tuyết cao ngang bụng mình. Con ngựa theo sau. “Nhưng cậu thử tưởng tượng trong nhà lạnh đến đâu sau bao nhiêu lâu không đốt lò sưởi,” Thomas bảo. “Có sao đâu,” Pippi nói. “Chừng nào trái tim mình còn ấm và đập đều thì lạnh thế quái nào được.” (câu này tác giả dụng công hơi lộ)

Đến cuối truyện, sau khi bảo các bạn uống viên thuốc màu nhiệm để được làm trẻ con mãi mãi, Pippi ở lại trong bếp, ngồi trầm tư bên ngọn nến. Từ lúc nó bảo bọn trộm nhảy nhót và kiếm được tiền một cách xứng đáng cho đến lúc nó thổi phụt ngọn nến, tôi tự nhủ lòng: không nghi ngờ gì nữa, Pippi đích xác là con nhóc có cốt tinh ngàn năm.

oOo

Tôi quen một người cũng gần giống Pippi, gần ở cái lối nói chuyện hài hước và lý thú không tài nào đoán trước được. Tính tôi những sợ người lạ, nhưng gặp em thì không khác gì Thomas Annika gặp Pippilotta. Chẳng có ai là lạ hết, chẳng có gì là quan trọng hết. Ngồi với em chỉ có cười và cười thôi. Em làm MC cho buổi giao lưu Côn Luân của tôi ở Sài Gòn hôm rồi. Lúc tôi rủ chụp ảnh kỷ niệm, em đùa nếu có ai hỏi, chị cứ bảo là chụp với Catherine Zeta-Jones! Và lúc ra bắc, cùng với mọi sự nài nỉ ép buộc, tôi được em ký tặng quyển này : Tôi không nhớ rõ trong Nghệ thuật ngày thường hay trong Giăng lưới bắt chim, Phan Cẩm Thượng hay Nguyễn Huy Thiệp (chắc là trường hợp sau) có kể chuyện đừng đem thơ tặng cho nhà thơ, vì tử tế thì người ta sẽ xếp sách lên giá, còn không tử tế thì lườm lườm mắng sách, hoặc tệ hơn nữa thì lúc say đem hẩy xuống sàn nhà mà giày xéo… tóm lại là đừng chở củi về rừng. Ẹ, mặc dù tôi có dịch sách, nhưng xưa nay sách được ký tặng tôi đều cẩn thận đọc rồi nâng niu cất vào tủ quần áo, chưa bao giờ để ở hòm dù nhà hay cơ quan.

Bởi được ký tặng, thực sự là một niềm hân hoan!