DỊCH TRUYỆN TÀU TRÊN MẠNG (3)
Sách in tử tế tôi còn lười đọc, càng không phải nói mấy truyện Tàu nhảm nhí dịch đầy trên mạng mà ngay cái tên tác giả và nhan đề truyện đã cho thấy tính chất thiếu i ốt cùng cực. Tên tác giả thì vớ vẩn kiểu như Trừu Phong Đích Mạc Hề, Hốt Nhiên Chi Gian, Thuấn Gian Khuynh Thành… Nhan đề cũng lố bịch không kém, nào là Bảy đêm thị tẩm, nào là Duy luyến kẹo đường, nào là Yêu là phải điên cuồng mà chiếm đoạt, và đến Ái đắc so với ngươi tiêu sái thì tôi đây chết sặc hẳn. Theo một chuyên khảo về đề tài đặt tên vạn vật chưa công bố của Alex the Great, thì bút hiệu thông minh nằm trong 2 đến 3 âm tiết, nhan đề tối đa chỉ nên 5 âm tiết, và hạn chế dùng khẩu ngữ.
Nội dung truyện thì nhảm nhí, nhưng nếu nhìn từ góc độ một hiện tượng để nhận định một trào lưu của đời sống ảo Việt Nam, cùng với ít nhiều tác động của nó lên ngành xuất bản (cũng Việt Nam), thì tôi nghĩ việc dịch truyện Tàu trên mạng hiện nay là một đối tượng rất đáng quan sát.
Có lẽ không ở đâu mà thiên hạ dịch truyện không công chăm chỉ như ở ta. Bản tính cần cù miễn chê của con Rồng cháu Tiên đang được khẳng định một cách tuyệt diệu qua những truyện Tàu dịch sang tiếng Việt trên mạng. Khởi thủy và điều kiện phát triển của hoạt động ấy đã được phân tích ở đây, và vì sao người ta lại dịch truyện Tàu nhiều thế cũng được nhận định một cách phiến diện ở đây. Trong bài thứ ba về cùng chủ đề này, tôi sẽ tập trung vào hoạt động dịch thuật trên các trang cá nhân.
Năm 2010 là một năm mà phong trào dịch truyện Tàu từ các diễn đàn lớn đâm nhánh (đâm nhánh chứ không phải di tản) ra các web nhỏ hơn rất phổ biến, phổ biến đến nỗi một người chẳng còn chơi mạng cũng chẳng còn đọc truyện (tóm lại là mù thông tin) như tôi vẫn phải nghe phải biết. Thực ra, dịch truyện trên web riêng là một hành vi cũng có tuổi thọ chừng năm năm rồi, từ ngày 360 yahoo tập thói quen bloc bleo cho người Việt kia. Ngay tôi hồi hai ngàn linh mấy cũng từng tha thẩn dịch rồi đưa lên web dăm ba truyện, dù không truyện nào đến nơi đến chốn. Song năm 2010 nên được coi là một cái mốc cho hiện tượng này, với sự thành lập sôi nổi các blog (cá nhân hoặc nhóm) chỉ tập trung dịch truyện, chứ không phải là bài dịch chen lẫn với bài viết về nhiều chủ đề như trước kia nữa.
Họ dịch những gì?
Đam mỹ, Xuyên không, Giá không, Đồng nhân, Ngôn tình, Khoa ảo, Võng du…
Nghe thật là choang choang, chết chửa! Tôi cá là các nhà phê bình cũng phải mắt chữ A mồm chữ O ít nhất là một lúc trước khi kịp google ra ý nghĩa các thuật ngữ trên đây. Thế nhưng cộng đồng đọc truyện online non trẻ của chúng ta, những người chẳng bận tâm gì đến Cổ điển, Hiện đại, Hậu hiện đại với Pop Art thì khỏi cần tra cứu cũng biết rất rõ các khái niệm đó và cả một cơ số ám ngữ thần bí khác như ý dâm, pha ly, sa phát, chưa kể còn xây dựng được vốn từ vựng Hán Việt dồi dào mà nhiều người học Hoa văn ra xách dép chạy theo cũng không kịp… Tuy vậy về phương diện thông tin, tôi cho rằng hiệu quả tiếp nhận của song phương là như nhau, bởi chúng phù hợp mục đích riêng của từng bên đối với văn học. Không phải anh biết truyện của ai được giải Nobel thì sang cả hơn là tôi biết truyện của ai đang đứng đầu Bài hàng bảng Sina. Không phải anh biết An Na Kha Lệ Ninh lao đầu vào tàu hỏa thì có giá trị thời sự hơn là tôi biết Phấn Phấn Hồng Mê Đắm nhảy bin-đinh tự tử.
Bên cạnh các diễn đàn (gần như) đóng khung vào thể loại fantasy phương đông mà cư dân mạng vẫn quen gọi là something-hiệp cùng phần đông là nam độc giả ưa thẩm du tinh thần, các blog dịch truyện đã mở ra một cánh đồng xanh mênh mông ngôn tình thanh xuân hiệu viên dành cho bà cô chị em phụ nữ mộng mơ. Về thể loại thanh xuân ngôn tình, tôi thấy đa số người dịch Việt thuộc phái yếu (đồng giới với tác giả Tàu), còn có thiểu số lại cái nào cũng bon chen dịch thì thôi không kể.
Tiểu thuyết thanh xuân ngôn tình Trung Quốc là một ứng đối với tiểu thuyết lãng mạn phương Tây, cũng chứa đựng những ao ước, khát khao và viên mãn. Và giống tiểu thuyết lãng mạn phương Tây, nó khơi đúng mạch suối tự mơn trớn không bao giờ cạn khô của phái đẹp, cũng như lấp đi khoảng trống văn chương dành cho phụ nữ trẻ trên thị trường xuất bản Việt Nam.
.
Ai là người dịch?
Có thể bắt chước một điều trong Hiến pháp về quyền công dân: trước truyện Tàu, tất cả đều bình đẳng. Hay nhại quảng cáo dầu gội Dimension những năm một ngàn chín trăm chín mấy, dù bạn đẹp hay bạn xấu bạn cũng có thể dịch được truyện Tàu. Thực tế này được chứng minh qua những lời giới thiệu:
Không xinh, không giỏi, không tài năng
Không giàu, không nghèo, không xa hoa
Không tham, không thích bị soi mói
Không yêu, không ghét, luôn công bằng
Không quân tử, không tiểu nhân, chỉ đơn thuần là nữ tử….
(trích blog Bé Bự)
Vì sao họ dịch?
Trước tiên tôi khẳng định không phải là để học tập, bất chấp người dịch tuyên ngôn gì gì đi nữa. Chả có ai học được ngoại ngữ bằng cách dịch truyện tung lên mạng cho công chúng cả. Nếu bạn đã biết ngoại ngữ đó, bạn có thể tăng vốn từ, làm quen được với dạng câu, nhưng trong cả hai trường hợp bạn chỉ mang máng chứ không thể ghi nhớ, càng không thể biến nó thành của mình mà vận dụng nhuần nhuyễn vào nghe nói viết được, bởi người đọc đang chờ các chương mới, bạn lấy đâu ra thời gian dừng lại mà ghi chép và ôn tập! Còn nếu bạn dịch qua công cụ, thì càng đừng phải bàn. Tuy nhiên, khẳng định này chỉ đúng khi bạn có một trí tuệ bình thường, không siêu phàm.
Những người dịch có thể là bất cứ ai, nhưng giống nhau ở chỗ họ dịch truyện với mục đích lớn nhất là “chia sẻ”. Tất nhiên là chia sẻ, đúng như ca dao có câu vui thì vui cả triều đình, chẳng vui, vui thể một mình vui chi. Và tất nhiên là chia sẻ, vì nếu không chia sẻ thì giữ nguyên trong máy hoặc tốt hơn hết là tự đọc chứ dịch làm gì cho nhọc. Qua những yêu cầu như chủ nhân blog này, ta sẽ thấy ham muốn chia sẻ và thích được quạt mát là cực kỳ lớn:
Coi như ta mặt dày mới đi nói với mọi người câu này. Tuy nhà ta mở public cho mọi người đọc nhưng nó cũng không phải là nhà vắng chủ, mọi người vào rồi ra. Ta rất trân trọng những cái com của mọi người, như vậy ta mới biết ta dịch or edit sai hoặc đúng chỗ nào, hoặc ít ra vẫn vui vì có người theo dõi. Đừng nói là không có đọc chứ, vì ta thấy lượng người view vẫn ào ào, mà 1 bài viết hoàn toàn chỉ vài 3-4 com, ta đâu bắt mọi người com thật dài, đôi khi có những tình yêu chỉ type 1 câu thanks, nhưng ta đã vui lắm rồi. Ta bắt đầu chán rồi đấy = =. mà tính ta chán thì hay bỏ ngang, ta ko muốn drop tâm huyết của mình bao lâu nay, cũng không muốn set pass vì mọi người không đọc được. Vậy mong mọi người bỏ ra 1 phút rãnh rỗi, com cho ta 1 câu khích lệ như thế đã cám ơn nhiều rồi. Thân.
(trích blog Vivian)
Nhưng tôi vẫn nghĩ sau “chia sẻ” còn có nguyên nhân khác. Nguyên nhân khác ấy có thể là do truyền thống thơm thảo nhường cơm sẻ áo, người dịch ít đùm người không dịch của dân tộc Việt Nam, mà cũng có thể hướng tới một mục đích thú vị hơn tôi không cho là phổ biến nhưng không thể không tồn tại, đó là tư lợi (theo nhiều nghĩa, và một trong các nghĩa là) chào hàng. Tôi dự định phát triển đề tài “chào hàng” này ở bài viết thứ tư nếu như có ngày nào viết ra được bài thứ tư, nhân thể phân tích trường hợp Tao Yingli đã vấp phải với Bách Việt ở đây và mách nước một kinh nghiệm cá nhân giúp con đường đi từ mạng ra sách của bạn suôn sẻ hơn.
Dịch đến bao giờ?
Hồng lâu mộng có một câu đúng với mọi thời đại, mọi sự kiện: dựng lều ngàn dặm, tiệc vui cũng có lúc tàn. Những người dịch ở các blog hiện thời rất trẻ, vào quãng từ đầu 20 đến đầu 30. Nhưng cùng với thời gian, sẽ có hai xu hướng diễn ra: xu hướng thứ nhất, sự hứng khởi nhạt dần (do ngoại cảnh, tự thân hoặc cả hai); xu hướng thứ nhì, chuyên nghiệp hóa, khi mỗi từ bạn dịch ra có khả năng quy đổi thành những tờ tiền sột soạt hấp dẫn, thì việc dịch không công trở nên thật vô duyên và vô lí, trừ phi bạn đã kết thúc một dự án dịch xuất bản xong mà người ta vẫn không mời bạn tiếp, và bạn rảnh quá, lại muốn a li mơi mơi họ lần nữa thì lúc ấy bạn mới quay lại dịch đưa lên blog hoặc forum.
Cả hai xu hướng này có khiến việc dịch cá nhân thui chột không? Không đâu, tre già măng mọc mà. Tuy vậy nhất định sẽ có một thay đổi trong phong trào dịch thuật trên mạng này. Thay đổi như thế nào, tôi đoán chừng có thể trông thấy sau hai, hoặc ba năm nữa.
.
Dịch ở những đâu?
Tham khảo ở đây.
Bài liên quan: